ΚΟΨΕ ΤΗ ΡΙΖΑ

 

"Ο νους δημιουργεί διαρκώς προβλήματα και διαρκώς δίνει λύσεις. Δεν έχεις παρατηρήσει αυτήν την ανοησία;

Κόψε το νου από τη ρίζα. Μην τον αφήσεις να δημιουργεί προβλήματα. Αυτή είναι η λύση. Διαφορετικά ο νους θα σου δώσει τη λύση. Κατ' αρχήν το πρόβλημα ήταν ψεύτικο. Πώς μπορεί η λύση να είναι σωστή; Αν λύσεις ένα ψεύτικο πρόβλημα, η λύση θα είναι ψεύτικη. Έτσι παγιδεύεσαι σε μία ατελείωτη οπισθοδρόμηση. Ύστερα ο νους θα βρει προβλήματα στη λύση. Κι ύστερα θα πρέπει πάλι να δώσει λύσεις. Και ούτω καθ' εξής.

Αν ο δικός σου νους δεν μπορεί να σου δώσει λύση, στρέφεσαι σε ένα μεγαλύτερο νου· αυτός θα σου δώσει λύσεις. Στρέφεσαι σε φιλοσόφους· σε ανθρώπους που έχουν θεωρίες, δόγματα, γραφές στα κεφάλια τους. Αν δεν μπορούν να σου δώσουν τη λύση στρέφεσαι σε ειδικούς· σου δίνουν εκείνοι λύση. Οι ειδικοί όμως δεν έχουν βοηθήσει ποτέ κανέναν. Πενήντα χρόνια στην ιστορία τής φιλοσοφίας δεν έχουν δώσει ούτε μία λύση σε κανένα πρόβλημα. Αντίθετα, δημιουργούν όλο και περισσότερα προβλήματα.

Κόψε τη ρίζα.

Όποτε ο νους προσπαθεί να δημιουργήσει κάποιο πρόβλημα, πρώτα απ' όλα προσπάθησε να διαπιστώσεις αν σου κάνει πάλι τα γνωστά κόλπα. Γιατί όπως το βλέπω εγώ, η ζωή είναι τελείως απλή. Δεν έχει προβλήματα. Δεν εννοώ ότι η ζωή δεν είναι ένα μυστήριο. Εννοώ ότι η ζωή δεν είναι αίνιγμα. Δεν μπορείς να τη λύσεις. Η ζωή είναι ένα τεράστιο μυστήριο, αλλά πολύ απλό. Δεν μπορείς να το λύσεις. Μπορείς να το ζήσεις, να το απολαύσεις, να ενωθείς μαζί του... κι ανοίγει η μία πόρτα μετά την άλλη κι είναι ένα ατελείωτο ταξίδι αποκαλύψεων. Όλο και μεγαλύτερες αποκαλύψεις σε περιμένουν... αλλά δεν είναι ένα αίνιγμα που μπορεί να λυθεί. Όσο περισσότερο μπαίνεις μέσα του, τόσο γίνεται αδύνατον να το γνωρίσεις. Όσο περισσότερα ξέρεις, τόσο περισσότερο ξέρεις ότι δεν ξέρεις τίποτα.

Έρχεται μια στιγμή που όλη η γνώση μοιάζει μάταιη. Εκείνη τη στιγμή συμβαίνει μια μεταστροφή στη συνειδητότητα: Από τη φιλοσοφία στη θρησκεία· από τις μάταιες, άγονες θεωρίες σε μια φρέσκια κι αιώνια ζωντανή πηγή ζωής.

Η ζωή είναι ένα μυστήριο – δεν μπορεί να λυθεί. Δεν υπάρχει λύση, δεν υπάρχει απάντηση. Μην προσπαθείς να το λύσεις.

Αυτό είναι που κάνει συνέχεια ο νους· προσπαθεί να βρει λύσεις. Κόψε τη ρίζα. Όποτε ο νους προσπαθεί να δημιουργήσει κάποιο πρόβλημα, πρώτα απ' όλα προσπάθησε να δεις: Υπάρχει στ' αλήθεια πρόβλημα;

Είναι τόσο απλό αυτό που είπα. Να είσαι εδώ και τώρα· και η φώτιση σού συμβαίνει. Έχει ήδη συμβεί· μόνο που πρέπει να το αναγνωρίσεις. Συνέβη πριν ακόμη γεννηθείς. Συνέβη ταυτόχρονα με τη ζωή σου. Η ίδια σου η ύπαρξη είναι φωτισμένη. Μόνο μια στροφή προς τα μέσα, μια μεταστροφή... και ιδού η αναγνώριση.

Και η αναγνώριση είναι δυνατή μόνο όταν στρέφεσαι στο εδώ και το τώρα. Αν κινείσαι συνέχεια, κυνηγώντας φαντάσματα, δεν θα έχεις χώρο και χρόνο για να κινηθείς μέσα σου. Όλο το μέλλον είναι έξω και το παρόν είναι μέσα.

Το παρόν δεν είναι μέρος τού χρόνου. Το παρόν είναι αιωνιότητα. Είναι τώρα· αιώνιο. Βρίσκεται μέσα σου. Μόλις στραφείς προς τα μέσα, θα αρχίσεις να γελάς.

[...] Έτσι όταν μιλώ για φώτιση, δηλώνω απλά ένα γεγονός της ύπαρξής σου. Δεν σου δίνω ένα στόχο να επιθυμήσεις. Κι αμέσως πρέπει να σου πω να είσαι εδώ και τώρα, επειδή με αυτόν τον τρόπο θα μπορέσεις να δεις το άνθισμα της ύπαρξής σου.

Δεν υπάρχει αντίφαση. Αν έτσι σου φαίνεται, κοίτα ξανά. Ο νους σου σε έχει εξαπατήσει.

Κόψε το νου από τη ρίζα."

– ΌΣΣΟ, Νιρβάνα: Ο Τελευταίος Εφιάλτης, εκδ. Ρέμπελ

    

2 ώρες και 41 λεπτά από την καθημερινότητά σας

    

Έχουν περάσει ήδη αρκετά χρόνια από το έτος που δημιουργήθηκε και διαδόθηκε. Τότε πίστευα ότι άξιζε τον κόπο ορισμένων ανθρώπων να μεταφραστεί και να διαδοθεί. Τώρα το πιστεύω ακόμη πιο πολύ. Αν θέλετε, αφιερώστε 2 ώρες και 41 λεπτά από τον χρόνο σας για να το παρακολουθήσετε. Μην σας βάζει σε σκέψεις η διάρκειά του. Είναι δομημένο σε 4 διακριτές ενότητες ώστε να το δείτε αποσπασματικά, αν δεν αντέχετε μονομιάς. Σας (ξανά) παρουσιάζω, λοιπόν, το 

    

Zeitgeist: Moving Forward

    

με ελληνικούς υπότιτλους.

    

Ένα ντοκιμαντέρ για τα προβλήματα τού σήμερα και μια (πιθανή) λύση.

 

   

Η ψυχή τού ανθρώπου στο σοσιαλισμό – Απ. 3

   

Απ. 1   –   Απ. 2

   

   

[ΟΛΟΙ ΟΙ ΤΡΟΠΟΙ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΕΙΝΑΙ ΑΠΟΤΥΧΗΜΕΝΟΙ
– Η ΚΑΘΕ ΕΞΟΥΣΙΑ ΔΙΑΦΘΕΙΡΕΙ:] 

   

Ο Ατομικισμός, λοιπόν, είναι το μονοπάτι που οδηγεί στον Σοσιαλισμό. Φυσική συνέπεια θα είναι το Κράτος να εγκαταλείψει κάθε ιδέα κυβερνητικής εξουσίας. Και πρέπει να την εγκαταλείψει, επειδή, όπως είπε κάποιος σοφός πολλούς αιώνες πριν από τον Χριστό, η ανθρωπότητα μπορεί να υπάρξει από μόνη της, αλλά δεν υπάρχει κανείς που να μπορεί να κυβερνήσει την ανθρωπότητα. Όλοι οι τρόποι διακυβέρνησης είναι αποτυχημένοι. Ο δεσποτισμός είναι άδικος για όλους, συμπεριλαμβανομένου και του ίδιου του δεσπότη, που ίσως να προοριζόταν για καλύτερα πράγματα. Οι ολιγαρχίες είναι άδικες απέναντι στους πολλούς, ενώ η οχλοκρατία είναι άδικη απέναντι στους λίγους. Μεγαλόπνοες ελπίδες αναφάνηκαν με τη γέννηση της δημοκρατίας. Όμως, δημοκρατία σημαίνει απλώς καταστολή του λαού, από τον λαό για τον λαό. Τελικά, αυτό αποκαλύφθηκε. Και πρέπει να πω ότι ήταν καιρός, μιας και η κάθε εξουσία διαφθείρει. Και διαφθείρει αυτούς που την ασκούν, όπως διαφθείρει κι εκείνους πάνω στους οποίους ασκείται. Όταν ασκείται βίαια, βάναυσα και με σκληρότητα, φέρνει και κάποιο καλό αποτέλεσμα, αφού έτσι δημιουργεί ή τουλάχιστον φέρνει στο προσκήνιο το πνεύμα της εξέγερσης και τον ατομικισμό που θα τη βλάψει. Όταν πάλι ασκείται με καλοσύνη ως ένα βαθμό ή συνοδεύεται από βραβεία κι ανταμοιβές, είναι τρομακτικά διεφθαρμένη. Ο λαός, στην περίπτωση αυτή, δεν ενημερώνεται για τη μεγάλη καταπίεση που ασκείται πάνω του κι έτσι, διαβιώνει μέσα σε χυδαία άνεση, όπως τα οικόσιτα ζωάκια, χωρίς ποτέ να συνειδητοποιεί ότι ακόμη κι όταν σκέπτεται, το κάνει με σκέψεις άλλων, ότι ζει σύμφωνα με τα πρότυπα άλλων, ότι στην κυριολεξία φορά ρούχα άλλων από «δεύτερο χέρι» κι ότι οι άνθρωποι δεν είναι ο εαυτός τους, ούτε μια στιγμή. «Αυτός που θέλει να ‘ναι ελεύθερος», λέει ένας μεγάλος στοχαστής, «δεν πρέπει ποτέ να βολεύεται». Κι η εξουσία, με το να δελεάζει τους ανθρώπους να βολευτούν, παράγει έναν χονδροειδή, υπερτροφικό βαρβαρισμό μεταξύ μας. 

   

[ΈΓΚΛΗΜΑ ΚΑΙ ΤΙΜΩΡΙΑ:]

   

Μαζί με την εξουσία, θα εκλείψει και η τιμωρία. Αυτό θα είναι ένα μεγάλο κέρδος, κέρδος πραγματικά ανυπολόγιστης αξίας. Αν διαβάσει κάποιος ιστορία, όχι μέσα από τις αποστειρωμένες εκδόσεις που γράφτηκαν για σχολιαρόπαιδα και για αυτούς που θέλουν να περάσουν την ώρα τους, αλλά την ιστορία έτσι όπως την έγραψαν άνθρωποι υπεύθυνοι κάθε εποχής, θα αηδιάσει κυριολεκτικά όχι από τα εγκλήματα που έχουν διαπράξει οι διεφθαρμένοι, αλλά από τις τιμωρίες που επέβαλλαν οι άριστοι. Και μια κοινωνία αποκτηνώνεται πολύ περισσότερο από τη συνηθισμένη επιβολή της τιμωρίας, παρά από την περιστασιακή διάπραξη του εγκλήματος. Προφανώς, το συμπέρασμα από αυτό είναι ότι όσο περισσότερες τιμωρίες επιβάλλονται, τόσο περισσότερα εγκλήματα σημειώνονται. […] Κι όπου οι τιμωρίες έχουν πραγματικά μειωθεί, τα αποτελέσματα υπήρξαν πάντα εξαιρετικά καλά. Λιγότερες τιμωρίες, λιγότερα εγκλήματα. […] Γιατί αυτοί τους οποίους αποκαλούμε εγκληματίες σήμερα, δεν είναι καθόλου εγκληματίες. Οι στερήσεις κι η φτώχεια, κι όχι η αμαρτία, είναι οι συγγενείς του σύγχρονου εγκλήματος. […] Οι εγκληματίες είναι απλώς αυτό που θα μπορούσε να είναι οποιοσδήποτε συνηθισμένος, ευυπόληπτος κύριος που, αν δεν είχε να φάει, θα έφτανε στο έγκλημα. Όταν η ατομική ιδιοκτησία καταργηθεί, δε θα υπάρχουν λόγοι που να οδηγούν στο έγκλημα, ούτε συζήτηση για αυτό: θα πάψει να υφίσταται. […] Παρ’ όλο όμως που ένα έγκλημα ίσως να μη στρέφεται κατά της ιδιοκτησίας, είναι πιθανό να προέρχεται από την εξαθλίωση, την οργή και την απογοήτευση που προκαλούνται από το λανθασμένο μας σύστημα ατομικής ιδιοκτησίας, οπότε, όταν αυτό το σύστημα καταργηθεί, θα εκλείψουν και τα εγκλήματα αυτά. […] Η ζήλια, που αποτελεί μια συχνή αιτία εγκλημάτων στη σύγχρονη εποχή, είναι ένα συναίσθημα που συνδέεται στενά με τις αντιλήψεις μας περί ιδιοκτησίας και θα σβήσει στο πλαίσιο του Σοσιαλισμού και του Ατομικισμού.

   

[Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ:]

   

[…] Τώρα, εφόσον το Κράτος δε θα ασκεί την εξουσία, θα μπορούσε να τεθεί το ερώτημα τι θα κάνει το Κράτος. Το Κράτος πρέπει να κάνει εθελοντικά την παραγωγή και τη διακίνηση των αναγκαίων αγαθών. Το Κράτος θα παράγει ό,τι είναι ωφέλιμο. Το άτομο θα δημιουργεί ό,τι είναι όμορφο.

   

[Η ΜΗΧΝΑΗ ΝΑ ΥΠΗΡΕΤΕΙ ΤΟΝ ΆΝΘΡΩΠΟ:]

   

[…] Μέχρι σήμερα, ο άνθρωπος υπήρξε ως ένα βαθμό σκλάβος της μηχανής κι υπάρχει μια τραγική πλευρά στο γεγονός ότι μόλις ο άνθρωπος επινόησε τη μηχανή για να δουλεύει γι’ αυτόν, άρχισε ο ίδιος να πεθαίνει της πείνας. Αυτό ωστόσο είναι φυσικά το αποτέλεσμα του συστήματος ατομικής ιδιοκτησίας και τους συστήματος ανταγωνισμού που επικρατούν σήμερα. […] Όλες οι μη πνευματικές εργασίες, όλη η μονότονη, άχαρη απασχόληση, κάθε δουλειά που έχει σχέση με αηδιαστικά πράγματα και πραγματοποιείται κάτω από δυσάρεστες συνθήκες, πρέπει να γίνεται από μηχανές. […] Σήμερα, η μηχανή ανταγωνίζεται τον άνθρωπο. Κάτω από τις σωστές συνθήκες, η μηχανή θα υπηρετεί τον άνθρωπο. […] Το γεγονός είναι ότι ο σύγχρονος πολιτισμός έχει ανάγκη από σκλάβους. Οι αρχαίοι Έλληνες είχαν δίκιο στο θέμα αυτό. Αν δεν υπάρχουν οι σκλάβοι για να κάνουν τις βρόμικες, τρομερές, δίχως ενδιαφέρον δουλειές, ο πολιτισμός κι ο διαλογισμός δεν μπορούν να ανθίσουν. Η ανθρώπινη δουλεία είναι λανθασμένη, επισφαλής και καταστροφική για τα ήθη. Αλλά το μέλλον του κόσμου εξαρτάται από το αν ο άνθρωπος θα υποδουλώσει τη μηχανή και θα τη βάλει να δουλεύει γι’ αυτόν.

   

[ΑΝΤΙ ΕΠΙΛΟΓΟΥ: ΟΥΤΟΠΙΑ]

   

[…] Είναι ουτοπικά όλα αυτά; Μα ένας χάρτης του κόσμου που δεν περιλαμβάνει την Ουτοπία δεν αξίζει ούτε μια ματιά, γιατί παραλείπει τη μοναδική χώρα προς την οποία αγωνίζεται πάντα να φτάσει η ανθρωπότητα. Κι όταν η ανθρωπότητα φτάσει επιτέλους εκεί, θα ατενίσει τον ανοιχτό ορίζοντα και βλέποντας μια καλύτερη χώρα, θα ανοίξει για ‘κει τα πανιά της. Η πρόοδος είναι η πραγματοποίηση κάθε Ουτοπίας. 

  

[…] Όταν ο άνθρωπος είναι ευτυχισμένος, βρίσκεται σε αρμονία με τον εαυτό του και με το περιβάλλον. Ο νέος Ατομικισμός για τον οποίο εργάζεται ο Σοσιαλισμός, είτε το θέλει, είτε όχι, θα είναι η τέλεια αρμονία. Θα είναι αυτό που οι αρχαίοι Έλληνες αναζητούσαν αλλά δεν μπόρεσαν να υλοποιήσουν απόλυτα, εκτός από τη σκέψη, επειδή είχαν δούλους και τους έτρεφαν. Θα είναι αυτό που η Αναγέννηση αναζητούσε αλλά δεν μπόρεσε να το υλοποιήσει απόλυτα, εκτός από την Τέχνη, επειδή και τότε υπήρχαν σκλάβοι που πέθαιναν της πείνας. Θα είναι η πλήρης αρμονία και μέσα από αυτήν ο άνθρωπος θα φτάσει στην τελειότητά του. Ο νέος Ατομικισμός θα είναι ο νέος Ελληνισμός.

    

* * *

  

Μετάφραση: Γιάννης Κωνσταντίνου (Oscar Wilde, "ΣΤΟΧΑΣΜΟΙ")

   

Όλο το δοκίμιο στα αγγλικά: "The Soul of Man under Socialism"

(Project Gutenberg)

   

   

Η ψυχή τού ανθρώπου στο σοσιαλισμό – Απ. 2

Η πρώτη έκδοση (1891)

[ΚΑΝΕΝΑΣ ΑΠΟΛΥΤΑΡΧΙΚΟΣ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟΣ
ΔΕ ΘΑ ΒΕΛΤΙΩΣΕΙ ΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ:]

    

[…] Οι ταραχοποιοί είναι άνθρωποι που παρεμβαίνουν, που εμπλέκονται, που παρεισφρύουν σε μια απολύτως ικανοποιημένη κοινωνική τάξη και ρίχνουν τους σπόρους της δυσαρέσκειας στις καρδιές των μελών της. Αυτός είναι ο λόγος που οι ταραχοποιοί είναι αναμφισβήτητα αναγκαίοι. Χωρίς αυτούς, το ατελές καθεστώς μας δε θα έκανε το παραμικρό βήμα προς τον πολιτισμό. Η δουλεία καταργήθηκε στην Αμερική, όχι όμως ως αποτέλεσμα κάποιας δράσης από μέρους των δούλων, ούτε καν ύστερα από κάποια έκφραση της επιθυμίας τους να απελευθερωθούν. Καταργήθηκε ολοκληρωτικά εξαιτίας της ξεκάθαρα παράνομης συμπεριφοράς κάποιων ταραχοποιών της Βοστόνης κι άλλων πόλεων, που δεν ήταν δούλοι οι ίδιοι, ούτε ιδιοκτήτες δούλων, και ούτε είχαν καμιά πραγματική σχέση με το πρόβλημα. Δεν υπάρχει αμφιβολία πως αυτοί οι υποστηρικτές της κατάργησης της δουλείας κράτησαν το δαυλό αναμμένο και ξεκίνησαν την όλη υπόθεση. Κι είναι ενδιαφέρον να σημειώσουμε ότι από τους ίδιους τους δούλους, όχι μόνο δε δέχτηκαν καμιά συμπαράσταση, αλλά ούτε καν την παραμικρή συμπάθεια. Κι όταν μετά το τέλος του Εμφυλίου Πολέμου, οι δούλοι στην Αμερική βρέθηκαν ελεύθεροι, ήταν τόσο ελεύθεροι, ώστε είχαν την ελευθερία να πεθαίνουν της πείνας και πολλοί από αυτούς μετάνιωσαν για τη νέα κατάσταση πραγμάτων. Για τον κάθε σκεπτόμενο άνθρωπο, το τραγικότερο γεγονός μέσα σε όλη τη Γαλλική Επανάσταση δεν είναι το ότι η Μαρία Αντουανέτα καρατομήθηκε επειδή υπήρξε βασίλισσα, αλλά το ότι οι πεινασμένοι μέχρι θανάτου χωρικοί της Βανδέας ξεσηκώθηκαν εθελοντικά για να σκοτωθούν υπέρ του μισητού ιδανικού του φεουδαρχισμού. 

    

Είναι λοιπόν ξεκάθαρο ότι κανένας απολυταρχικός Σοσιαλισμός δε θα βελτιώσει τα πράγματα. Γιατί, ενώ κάτω από το σημερινό σύστημα ένας πολύ μεγάλος αριθμός ανθρώπων μπορεί να ζει απολαμβάνοντας ως ένα ορισμένο βαθμό τη δυνατότητα ελευθερίας κι έκφρασης κι ευτυχίας, κάτω από ένα περιχαρακωμένο βιομηχανικό σύστημα ή ένα σύστημα οικονομικής τυραννίας, κανείς δε θα μπορούσε να απολαύσει μια τέτοια ελευθερία. Είναι θλιβερό που ένα τμήμα της κοινωνίας μας ζει κυριολεκτικά κάτω από συνθήκες δουλείας, αλλά το να προτείνει κανείς να υποδουλωθεί ολόκληρη η κοινωνία για να λυθεί το πρόβλημα, είναι παιδαριώδες. Κάθε άνθρωπος πρέπει να είναι απόλυτα ελεύθερος να διαλέξει την εργασία που του αρέσει να κάνει. Καμιά μορφή καταναγκασμού δεν πρέπει να ασκείται πάνω του. Αν υπάρχει τέτοιος καταναγκασμός, η εργασία δε θα αρέσει στον άνθρωπο κι ούτε θα ‘χει κάποιο όφελος για τους άλλους. Κι όταν λέω εργασία, εννοώ απλώς την κάθε είδους δραστηριότητα.

      

[…] Ομολογώ όμως ότι πολλές σοσιαλιστικές απόψεις που έτυχε να μελετήσω, δείχνουν να ταυτίζονται με κάποιες ιδέες αυταρχισμού, αν όχι ουσιαστικού καταναγκασμού. Φυσικά, ο αυταρχισμός ή ο καταναγκασμός δεν έχουν καμιά θέση εδώ. Όλοι πρέπει να συνεισφέρουν εθελοντικά στην κοινωνική πρόοδο. Και μόνο μέσα από μια εθελοντική συνεισφορά ο άνθρωπος αισθάνεται ωραία.
    

[Η ΑΛΗΘΙΝΗ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ:]

    

[…] Είναι θαυμάσιο πράγμα η αληθινή προσωπικότητα του ανθρώπου όταν τη διακρίνουμε. Είναι κάτι που αναπτύσσεται φυσικά κι απλά, όπως ένα άνθος ή ένα δέντρο. Με τίποτα δε θα διαφωνεί. Ποτέ δε θα μαλώνει, ούτε θα συγκρούεται. Δε θα προσπαθεί να αποδείξει πράγματα. Θα ξέρει το καθετί. Κι ωστόσο, δε θα την απασχολεί καθόλου η γνώση. Θα ‘χει σοφία. Η αξία της δε θα μετριέται με υλικά πράγματα. Δε θα’ χει τίποτα. Κι όμως, θα τα ‘χει όλα, κι όσα κι αν οι άλλοι της πάρουν, πάλι θα ‘χει – τόσο πλούσια θα ‘ναι. Δε θα αναμειγνύεται πάντα με τους άλλους, ούτε θα ζητά από τους άλλους να γίνουν σαν κι αυτήν. Θα τους αγαπά επειδή θα είναι διαφορετικοί. Κι όμως, ενώ δε θα μπλέκεται με τους άλλους, θα τους βοηθά όλους, όπως μας βοηθά ένα όμορφο πράγμα, απλώς και μόνο επειδή υπάρχει. Η προσωπικότητα του ανθρώπου θα ‘ναι κάτι το θαυμάσιο. Θα είναι τόσο υπέροχη, όσο κι η προσωπικότητα ενός παιδιού. 

     

[«ΝΑ ΕΙΣΑΙ Ο ΕΑΥΤΟΣ ΣΟΥ»:] 

    
Η ανάπτυξή της θα υποστηρίζεται από τον Χριστιανισμό, αν βέβαια οι άνθρωποι επιθυμούν κάτι τέτοιο.
     
[…] «Γνῶθι σαυτόν!» ήταν γραμμένο στην ωραία πύλη του αρχαίου κόσμου. Πάνω από την πύλη του σύγχρονου κόσμου πρέπει να γραφτεί: «Να είσαι ο εαυτός σου!» Και το μήνυμα του Χριστού προς τον άνθρωπο ήταν απλώς: «Να είσαι ο εαυτός σου». Αυτό είναι το μυστικό του Χριστού.
      
Όταν ο Ιησούς αναφέρεται στους φτωχούς, εννοεί προσωπικότητες, ακριβώς όπως όταν μιλά για τους πλούσιους, εννοεί ανθρώπους που δεν έχουν αναπτύξει την προσωπικότητά τους. Ο Ιησούς ζούσε σε μια κοινωνία που επέτρεπε τη συσσώρευση ατομικής ιδιοκτησίας ακριβώς όπως και η δική μας, και το κήρυγμά του υποστήριζε ότι σε μια τέτοια κοινωνία δεν ήταν πλεονέκτημα να ζει ο άνθρωπος μόνο με απλό, λιτό δείπνο, να φορά κουρελιασμένα, φτηνά ρούχα, να κοιμάται σε βρομερές, άθλιες κατοικίες, ούτε ότι ήταν μειονέκτημα για τον άνθρωπο να ζει κάτω από υγιεινές, ευχάριστες και αξιοπρεπείς συνθήκες. Μια τέτοια άποψη θα ήταν λανθασμένη για την εποχή εκείνη και τις κοινωνικές συνθήκες που επικρατούσαν τότε. […] Η κοινωνία μας είναι απείρως πιο πολύπλοκη κι επιδεικνύει πολύ μεγαλύτερες ακρότητες πλούτου και φτώχειας απ’ όσο οποιαδήποτε κοινωνία του αρχαίου κόσμου. Αυτό που ο Ιησούς εννοούσε, ήταν τούτο. Είπε στον άνθρωπο: «Έχεις μια υπέροχη προσωπικότητα. Ανάπτυξέ τη. Να είσαι ο εαυτός σου. Μη φανταστείς ότι η τελειότητά σου βρίσκεται στη συσσώρευση ή στην κατοχή εξωτερικών πραγμάτων. Η στοργή σου βρίσκεται μέσα σου. Αν μπορούσες να το συνειδητοποιήσεις αυτό, δε θα ήθελες να είσαι εύπορος. Τα συνηθισμένα πλούτη μπορεί να τα κλέψει κάποιος. Τα πραγματικά, όμως, όχι. Στο θησαυροφυλάκιο της ψυχής σου υπάρχουν άπειρα πράγματα, που κανένας δεν μπορεί να σου τα πάρει. Προσπάθησε να διαμορφώσεις τη ζωή σου κατά τέτοιο τρόπο, ώστε τα εξωτερικά πράγματα να μην μπορούν να σε βλάψουν. Και προσπάθησε ακόμη να απαλλαγείς από την ατομική ιδιοκτησία. Γιατί αυτή απαιτεί χαμερπείς ενασχολήσεις, ατελείωτες επινοήσεις, συνεχόμενα λάθη. Η ατομική ιδιοκτησία δυσχεραίνει τον Ατομικισμό στο κάθε του βήμα». […] Αυτό που λέει ο Ιησούς είναι ότι ο άνθρωπος φτάνει στην τελειότητά του όχι μέσα από αυτά που έχει, ούτε καν μέσα από αυτά που κάνει, αλλά ολοκληρωτικά μέσα από αυτό που είναι.
    
[…] Τα ίδια έλεγε στους φίλους του. Τους έλεγε να είναι ο εαυτός τους και να μην αγωνιούν διαρκώς για άλλα πράγματα. Τι σημασία έχουν τα άλλα πράγματα; Ο άνθρωπος είναι από μόνος του πλήρης. Τους έλεγε ότι, όταν βγουν στον κόσμο, ο κόσμος θα διαφωνεί μαζί τους. Κι αυτό θα’ ναι αναπόφευκτο. Ο κόσμος μισεί τον Ατομικισμό. Αυτό όμως, τους έλεγε, δε θα ‘πρεπε να τους ανησυχεί. Έπρεπε να ‘ναι ήρεμοι και συγκεντρωμένοι στον εαυτό τους. Αν κάποιος τους πάρει τον μανδύα, να του δώσουν και το πανωφόρι τους, μόνο και μόνο για να αποδείξουν ότι τα υλικά πράγματα δεν έχουν σημασία. Αν οι άνθρωποι τους βρίσουν, να μην ανταπαντήσουν. Τι σημαίνει αυτό; Όσα λέει κάποιος για έναν άνθρωπο, δεν αλλοιώνουν τον ίδιο τον άνθρωπο. Παραμένει αυτό που είναι. Η κοινή γνώμη δεν έχει καμιά αξία. Ακόμη κι αν οι άνθρωποι χρησιμοποιήσουν ουσιαστική βία πάνω τους, αυτοί δεν πρέπει να ανταποδώσουν τη βία. Γιατί τότε θα πέσουν στο ίδιο ταπεινό επίπεδο. Στο κάτω-κάτω, ακόμη και στη φυλακή, ο άνθρωπος μπορεί να είναι ουσιαστικά ελεύθερος. Η ψυχή του μπορεί να ‘ναι ελεύθερη. Η προσωπικότητά του πρέπει να μένει αδιατάρακτη. Πρέπει να ‘ναι γαλήνιος. Και, πάνω απ’ όλα, δεν πρέπει να παρεμβαίνουν στις υποθέσεις άλλων ανθρώπων, ούτε να τους κρίνουν κατά κανέναν τρόπο. Η προσωπικότητα είναι παράξενη. Δεν πρέπει να εκτιμάμε πάντα τους ανθρώπους από τις πράξεις τους.
    
[…] Όποιος θέλει λοιπόν να ζήσει όπως ο Χριστός, πρέπει να είναι απόλυτα κι αποκλειστικά ο εαυτός του. Μπορεί να είναι μεγάλος ποιητής ή σπουδαίος άνθρωπος της Επιστήμης, κάποιος νεαρός φοιτητής πανεπιστημίου ή να βόσκει πρόβατα στα χωράφια, ένας δραματουργός όπως ο Σαίξπηρ, ή κάποιος που στοχάζεται τον Θεό όπως ο Σπινόζα, ένα παιδί που παίζει στον κήπο ή ένας ψαράς που ρίχνει τα δίχτυα του στη θάλασσα. Δεν έχει σημασία με τι ασχολείται, από τη στιγμή που συνειδητοποιεί την τελειότητα της ψυχής που υπάρχει μέσα του. Όλες οι απομιμήσεις ηθικής και ζωής είναι λανθασμένες. […] Δεν υπάρχει ένας και μοναδικός τύπος ανθρώπου. Υπάρχουν τόσο πολλές τελειότητες, όσο κι οι ατελείς άνθρωποι. Ίσως να παραμένει κανείς ελεύθερος ακόμη κι αν υποκύπτει στις αιτήσεις για ελεημοσύνη, δεν μπορεί όμως να διατηρήσει την ελευθερία του αν υποκύπτει στην ομοιομορφία. 
   

[ΚΑΜΙΑ ΔΕΣΜΕΥΣΗ ΠΑΝΩ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑ:]

    
Ναι, υπάρχουν ορισμένα στοιχεία στον Ατομικισμό που υποδηλώνουν σοβαρές συνέπειες. Ο Σοσιαλισμός αναιρεί την έννοια της οικογένειας, λόγου χάρη. Με την κατάργηση της ατομικής ιδιοκτησίας ο γάμος, με τη σημερινή του μορφή, θα πρέπει να εκλείψει. Αυτό είναι μέσα στο πρόγραμμα. Ο Ατομικισμός το αποδέχεται και το τελειοποιεί. Μετατρέπει την κατάργηση των νομικών περιορισμών σε μια μορφή ελευθερίας που θα βοηθήσει την πλήρη ανάπτυξη της προσωπικότητας και θα καταστήσει τον έρωτα του άντρα και της γυναίκας πιο υπέροχο, πιο όμορφο και πιο ευγενικό. Ο Ιησούς το γνώριζε αυτό. Απέρριπτε τις διεκδικήσεις της οικογενειακής ζωής, παρ’ όλο που υπήρχαν στην εποχή και στην κοινωνία του, και μάλιστα σε πολύ έντονη μορφή. «Ποια είναι η μητέρα μου; Ποιοι είναι οι αδελφοί μου;», απάντησε σε αυτούς που τον ειδοποίησαν ότι η μητέρα και τα αδέρφια του τον γύρευαν. Όταν ένας από τους μαθητές του ζήτησε να πάει να κηδέψει τον πατέρα του, ο Ιησούς έδωσε τούτη την τρομερή απάντηση: «Αφήστε τους νεκρούς να θάψουν τους νεκρούς». Δεν επέτρεπε την ύπαρξη καμιάς δέσμευσης πάνω στην προσωπικότητα.
   

[ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ...]

  

Η ψυχή τού ανθρώπου στο σοσιαλισμό – Απ. 1

Ο Όσκαρ Ουάιλντ

[ΑΝΤΙ ΠΡΟΛΟΓΟΥ:]

Το βασικό πλεονέκτημα που θα προκύψει από την επικράτηση του Σοσιαλισμού είναι, αναμφίβολα, ότι θα μας απαλλάξει από τη θλιβερή υποχρέωση να ζούμε για τους άλλους, πράγμα που με τις παρούσες συνθήκες είναι εξαιρετικά πιεστικό σχεδόν για όλους μας. Ουσιαστικά, ελάχιστες πιθανότητες υπάρχουν να ξεφύγει κανείς από την πίεση αυτή. […]

   

[ΟΙ ΒΛΑΠΤΙΚΕΣ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΟΥ ΑΛΤΡΟΥΙΣΜΟΥ:]

 

[…] Στην πλειονότητά τους, οι άνθρωποι σπαταλούν τη ζωή τους σε ένα νοσηρό και υπερβάλλοντα αλτρουισμό – στην πραγματικότητα, αναγκάζονται να το κάνουν, με αποτέλεσμα να φθείρουν τον εαυτό τους. Ανακαλύπτουν ότι είναι περικυκλωμένοι από φρικαλέα φτώχεια, φρικαλέα ασχήμια, φρικαλέα πείνα. Είναι αναπόφευκτο, λοιπόν, όλα αυτά να τους συγκινούν έντονα. Τα συναισθήματα των ανθρώπων διεγείρονται ταχύτερα από το πνεύμα τους. […] Κατά συνέπεια, οι άνθρωποι –με αξιοθαύμαστες αλλά λανθασμένες ως προς την κατεύθυνσή τους προθέσεις– θέτουν ως στόχο τους, με μεγάλη σοβαρότητα κι έντονη συναισθηματική φόρτιση, να διορθώσουν τις αχρειότητες που βλέπουν γύρω τους. Τα αντίδοτα όμως στα οποία προσφεύγουν, δε θεραπεύουν την ασθένεια: απλώς, την παρατείνουν. Μάλιστα, τα αντίδοτά τους αποτελούν μέρος της ασθένειας.

   

Προσπαθούν, λόχου χάρη, να λύσουν το πρόβλημα της φτώχειας κρατώντας τον φτωχό στη ζωή ή, όπως κάνουν άλλοι, περισσότερο προοδευτικοί, προσφέροντάς του ψυχαγωγία.

   

Αυτά όμως δε λύνουν το πρόβλημα· οξύνουν απλώς αυτή τη δύσκολη κατάσταση. Ο σωστός στόχος είναι να προσπαθήσει κανείς να ξαναφτιάξει την κοινωνία πάνω σε μια τέτοια βάση, ώστε η φτώχεια να ‘ναι αδύνατη. Κι οι αλτρουιστικές αρετές στην πραγματικότητα παρεμποδίζουν την επίτευξη αυτού του στόχου. […] Και τελικά βλέπουμε ανθρώπους που έχουν πραγματικά μελετήσει το πρόβλημα και γνωρίζουν τη ζωή να εμφανίζονται στο προσκήνιο και να ικετεύουν την κοινότητα να περιορίσει τις αλτρουιστικές παρορμήσεις της για ελεημοσύνη, αγαθοεργίες και τα συναφή. Το κάνουν επειδή υποστηρίζουν ότι μια τέτοια ελεημοσύνη υποβαθμίζει και υποσκάπτει τα ήθη. Έχουν απόλυτο δίκιο. Η ελεημοσύνη είναι η πηγή πλήθους αμαρτιών. 

   

[ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΤΟΜΙΚΗ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑ  ΣΤΟΝ ΥΓΙΗ ΑΤΟΜΙΚΙΣΜΟ:]

    

Πρέπει ακόμη να λεχθεί και τούτο: είναι ανήθικο να χρησιμοποιούμε την ατομική ιδιοκτησία για να απαλύνουμε τα τρομερά αίσχη που προκύπτουν από το καθεστώς της ατομικής ιδιοκτησίας. Είναι ταυτόχρονα ανήθικο και άδικο.

     

[…] Από την άλλη πλευρά, ο ίδιος ο Σοσιαλισμός θα ‘χει αξία απλώς και μόνο επειδή θα οδηγήσει στον ατομικισμό.

      

Ο Σοσιαλισμός, ο Κομμουνισμός, ή όπως αλλιώς θελήσουμε να τον αποκαλέσουμε, μετατρέποντας την ατομική ιδιοκτησία σε δημόσιο πλούτο κι αντικαθιστώντας τον ανταγωνισμό με τη συνεργασία, θα αποκαταστήσει την κοινωνία στη σωστή της κατάσταση, ως έναν εντελώς υγιή οργανισμό, και θα εξασφαλίσει την υλική ευημερία του κάθε μέλους της κοινότητας. Θα δώσει πραγματικά στη ζωή τη σωστή της βάση και τον σωστό της περίγυρο. Αλλά, για να αναπτυχθεί η ζωή ως τον υψηλότερο βαθμό τελειότητάς της, χρειάζεται κάτι περισσότερο. Αυτό που χρειάζεται είναι ο Ατομικισμός. Αν ο Σοσιαλισμός είναι απολυταρχικός, αν υπάρχουν κυβερνήσεις εξοπλισμένες με οικονομική δύναμη, όπως είναι τώρα με πολιτική δύναμη, αν με δυο λόγια έχουμε βιομηχανικές τυραννίες, τότε αυτή η νέα κατάσταση του ανθρώπου θα είναι χειρότερη από την προηγούμενη. Τώρα, ως συνέπεια της ύπαρξης της ατομικής ιδιοκτησίας, οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν τη δυνατότητα να αναπτύξουν τον Ατομικισμό τους ως έναν ορισμένο, πολύ περιορισμένο βαθμό. Οι άνθρωποι αυτοί είτε δεν έχουν ανάγκη να δουλέψουν για να ζήσουν, είτε μπόρεσαν να διαλέξουν τον τομέα δραστηριότητας που τους ταιριάζει πραγματικά και τους προσφέρει ευχαρίστηση. Αυτοί είναι οι ποιητές, οι φιλόσοφοι, οι άνθρωποι της επιστήμης, οι άνθρωποι του πολιτισμού – με μια λέξη, είναι οι πραγματικοί άνθρωποι, όσοι έχουν συνειδητοποιήσει τον εαυτό τους και μέσα από τους οποίους η ανθρωπότητα αποκτά μια επιμέρους συνειδητοποίηση. Από την άλλη πλευρά, υπάρχει ένας μεγάλος αριθμός ανθρώπων που δεν έχουν ατομική περιουσία και που ζουν πάντα στα όρια της πραγματικής πείνας, υποχρεωμένοι να δουλεύουν σαν κτήνη, κάνοντας δουλειές που δεν τις αγαπούν καθόλου και στις οποίες οδηγούνται εξαιτίας της αυθαίρετης, παράλογης, εξαθλιωτικής τυραννίας της ένδειας. Αυτοί είναι οι φτωχοί. […] Από τη συλλογική προσπάθειά τους η ανθρωπότητα κερδίζει πολλά σε υλική ευημερία. Αυτό όμως έχει ως αποτέλεσμα μόνο το υλικό κέρδος, ενώ ο άνθρωπος που είναι φτωχός παραμένει από μόνος του εντελώς ασήμαντος. Είναι απλώς ένα απειροελάχιστο άτομο μιας δύναμης που, αντί να τον σέβεται, τον συντρίβει· μάλιστα, προτιμά να τον συντρίβει, μια που έτσι θα είναι περισσότερο πειθήνιος. 

    

Φυσικά, πρέπει να λεχθεί ότι ο Ατομικισμός που πηγάζει από τις συνθήκες της ατομικής ιδιοκτησίας δεν είναι πάντα, ούτε καν κατά κανόνα, θαυμαστός ή ωραίος κι ότι οι φτωχοί, ακόμη κι αν δεν έχουν καμιά καλλιέργεια ή χάρη, εξακολουθούν να ‘χουν αρκετές αρετές. Κι οι δυο αυτές απόψεις είναι απόλυτα αληθινές. Η κατοχή ατομικής περιουσίας συχνά αποχαλινώνει ηθικά τον άνθρωπο, κι αυτός είναι φυσικά ένας από τους λόγους για τους οποίους ο Σοσιαλισμός θέλει να απαλλαγεί από αυτόν τον θεσμό. Στην ουσία, η ιδιοκτησία είναι πραγματικά μπελάς. […] Η ιδιοκτησία όχι απλώς έχει καθήκοντα, αλλά έχει και τόσο πολλά μάλιστα, ώστε η κατοχή της, ως ένα βαθμό, να γίνεται βάρος. Περικλείει ατελείωτες διεκδικήσεις που συσσωρεύονται η μια πάνω στην άλλη, απαιτεί ατελείωτη αφοσίωση στις επιχειρήσεις και ατελείωτη απασχόληση. Αν η ιδιοκτησία είχε μόνο απολαύσεις, θα μπορούσαμε να την αντέξουμε· όμως, τα καθήκοντα που συνεπάγεται την καθιστούν ανυπόφορη. Για χάρη λοιπόν των πλουσίων, πρέπει να απαλλαγούμε από αυτήν. Οι αρετές των φτωχών πρέπει να γίνουν αποδεκτές αμέσως και δε θα το μετανιώσουμε.  
     

[Η ΑΤΟΜΙΚΗ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑ ΕΙΝΑΙ ΦΥΛΑΚΗ:]

    

Αλλά, θα με ρωτήσουν κάποιοι, πώς είναι δυνατόν ο Ατομικισμός, του οποίου η ανάπτυξη εξαρτάται σήμερα από την ατομική ιδιοκτησία, να μπορέσει να ωφεληθεί από την κατάργησή της;

     

[…] Θα ωφελούνταν κατά τον εξής τρόπο: κάτω από τις νέες συνθήκες, ο Ατομικισμός θα ήταν πιο ελεύθερος, πιο εκλεπτυσμένος και πιο έντονος απ’ όσο είναι σήμερα. […] Γιατί η αναγνώριση της ατομικής ιδιοκτησίας πραγματικά έβλαψε τον Ατομικισμό και τον υποβίβασε, συγχέοντας τον άνθρωπο με τα υπάρχοντά του. Αποπροσανατόλισε πραγματικά τον Ατομικισμό. Κατέστησε σκοπό του το κέρδος κι όχι την ανάπτυξη. Σε τέτοιο βαθμό, ώστε ο άνθρωπος πίστεψε ότι το σημαντικότερο πράγμα είναι το να έχει και όχι το να υπάρχει. Η αληθινή τελειότητα του ανθρώπου βρίσκεται όχι στο τι έχει ο άνθρωπος, αλλά στο τι είναι. Η ατομική ιδιοκτησία έχει συντρίψει τον αληθινό Ατομικισμό κι έχει συγκροτήσει έναν άλλο που είναι επίπλαστος. Έχει στερήσει από ένα μέρος του κοινωνικού συνόλου το δικαίωμα της ατομικότητας, αφήνοντας τα μέλη του να πεθαίνουν της πείνας. Κι έχει κάνει το ίδιο σε ένα άλλο τμήμα της κοινωνίας, στρέφοντας τα μέλη του σε λανθασμένη κατεύθυνση, γεμάτη εμπόδια. […] Η ίδια η διαδικασία που απαιτείται για την απόκτηση χρημάτων, διαφθείρει σοβαρά τον άνθρωπο. Σε μια κοινωνία σαν τη δική μας, όπου η ιδιοκτησία προσδίδει τεράστιες διακρίσεις, κοινωνική θέση, τιμές, σεβασμό, τίτλους κι άλλα τέτοιου είδους ευχάριστα πράγματα, ο άνθρωπος, δεδομένου ότι είναι φιλόδοξος εκ φύσεως, θέτει ως στόχο του να συγκεντρώσει πλούτη και συνεχίζει να τα συσσωρεύει ακαταπόνητα κι επίμονα, ακόμη και αφού έχει συγκεντρώσει πολύ περισσότερα από όσα χρειάζεται ή μπορεί να ξοδέψει ή να απολαύσει και τελικά, πολύ περισσότερα απ’ όσα ίσως ξέρει. Ο άνθρωπος θα σκοτώνει τον εαυτό του με υπερβολική εργασία έχοντας ως σκοπό να εξασφαλίσει περιουσία και, πραγματικά, αν εξετάσουμε τα τεράστια πλεονεκτήματα που προσφέρει η περιουσία, αυτό δεν πρέπει να μας ξαφνιάζει καθόλου. Εκείνο που μας κάνει να θλιβόμαστε είναι το γεγονός η κοινωνία έχει συγκροτηθεί πάνω σε μια τέτοια βάση, ώστε ο άνθρωπος αναγκάζεται να ακολουθήσει μια κατεύθυνση όπου δεν μπορεί να αναπτύξει ελεύθερα ό,τι είναι θαυμάσιο, γοητευτικό και υπέροχο μέσα του, όπου στην πραγματικότητα χάνει τις αληθινές απολαύσεις και χαρές της ζωής. Ο άνθρωπος είναι ακόμη, κάτω από τις παρούσες συνθήκες ανασφαλής.

     

[…] Η πραγματική περιουσία που έχει ένας άνθρωπος είναι αυτή που βρίσκεται μέσα του. Όσα είναι έξω από αυτόν, είναι εκτός σημασίας.

     

Με την κατάργηση της ατομικής ιδιοκτησίας, λοιπόν, θα έχουμε αληθινό, όμορφο, υγιή Ατομικισμό. Κανείς δε θα σπαταλά τη ζωή του για να συσσωρεύει πράγματα και σύμβολα πραγμάτων. Ο άνθρωπος θα ζει. Και το να ζεις είναι το πολυτιμότερο πράγμα στον κόσμο. Οι περισσότεροι άνθρωποι σήμερα απλώς υπάρχουν, κι αυτό είναι όλο.
     

[ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ...]

   

ΑΔΕΛΦΗ ΨΥΧΗ

   
Οι άνθρωποι νομίζουν ότι μια αδελφή ψυχή είναι το ιδανικό σου ταίρι, και αυτό είναι που ο καθένας θέλει. Αλλά μια αληθινή αδελφή ψυχή είναι ένας καθρέφτης, το πρόσωπο που σου δείχνει ό,τι σε κρατάει πίσω, το πρόσωπο που σε κάνει να εστιάσεις στον ίδιο σου τον εαυτό έτσι ώστε να μπορείς να αλλάξεις τη ζωή σου. 

Μια αληθινή αδελφή ψυχή είναι πιθανώς το πιο σημαντικό πρόσωπο που θα συναντήσεις ποτέ, επειδή γκρεμίζει τα τείχη σου και σε χτυπά κατά μέτωπο. Αλλά το να ζήσεις με μια αδελφή ψυχή για πάντα; Μπα. Παραείναι επώδυνο. Η αδελφή ψυχή έρχεται στη ζωή σου μόνο και μόνο για να σου αποκαλύψει μια άλλη πτυχή του εαυτού σου· κι ύστερα φεύγει.

   

Ο σκοπός μιας αδελφής ψυχής είναι να σε ταρακουνήσει, να σκίσει λίγο το πέπλο του εγωισμού σου, να σου δείξει τα εμπόδια και τους εθισμούς σου, να προκαλέσει στην καρδιά σου ένα μικρό σπάσιμο ώστε νέο φως να μπορεί να εισέλθει, να σε κάνει τόσο απελπισμένο και να σε βγάλει έξω από τα όριά σου για να πρέπει να μεταμορφώσεις τη ζωή σου...

    

ELIZABETH Μ. GILBERT, Eat, Pray, Love

   
  

ΟΙ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΗΔΕΝΟΣ*

Ω Μοντιλιάνι, επιτέλους, Παναγιά
που να μην έχει καλυμμένα τα βυζιά

Εγώ 'μως βρίσκω πως δεν είμαι/ ούτε θεός ούτε σκυλί, μα έχω/ κάτι από την πλήξη του θεού-/ και κάτι απ' του σκυλιού τη θλίψη. • Όλα του Μηδενός μεταμορφώσεις είναι· μάγια./Φόρεσε δαχτυλίδι το Μηδέν, και, ξόρκισε, τη Μάγια. • κι άξαφνα/σώπασ'ο ψίθυρος των δέντρων, ένας άγγελος/ έφτασε/ κι έβγαλε το πυρρό πουλί απ' το στήθος του/ και το φύτεψε κ' είπε «εδώ/ να μείνεις/ να μαραίνεσαι και ν' ανθίζεις ώσπου να/ λησμονήσεις». • Ένας άγγελος/ χόρεψε χόρεψε κι έσβησε/ αφήνοντας αυτή τη στάχτη ανάμεσά μας μέσα μας παντού/ αυτή τη στάχτη. • Ακολούθησε όχι μόνο/ τα χνάρια του πνεύματος στο χαρτί/ μα και του λύκου τα πατήματα στο χιόνι. • Το φως χωρίζει τα πράγματα./ Το σκοτάδι ενώνει τα πράγματα./ Αυτή είναι η πρώτη παρουσία των πραγμάτων/ αυτός/ ο θάνατος. Όμως/ στη δεύτερη παρουσία τους/ τα πράγματα/ είναι/ το φως. • Εν αρχή ην ο Λόγος/ κι ούτε που ξέρω λόγος τι θα πει. • Άλφα ο Άντρας κ' η γυναίκα Ωμέγα·/ ώ η γυναίκα ῳ/ και οι καμπύλες της/ πύλες της αλφαβήτου./ Τάχα θα καταφέρω να ενώσω αυτά τα γράμματα σε Λόγο; • Πώς γίνοντ' όλα από μόνα τους στον έρωτα./ Έρχονται οι λέξεις από μόνες τους/ έρχονται οι λέξεις γύρω απ' τον πυρήνα τους/ σαν τους πλανήτες γύρω από τον Ήλιο. • Προσκυνώντας σε/ τρέμοντας/ θέλω/ μ' όλο μου το κορμί θέλω παντού να σε αγγίξω· θέλω/ σαν πληγωμένο αγρίμι να μουγγρίξω/ θέλω/ μέσα σου να χαθώ. • Ζώντας σε παραμύθια και θρησκείες, περνώντας/ μες από θρύλους, πολιτείες και λαούς/ άκουσα και για κείνο το γεφύρι που το πλάτος του δεν είναι πιο μεγάλο από την κόψη ξυραφιού./ Μόνο από κείνο το γεφύρι λένε θα μπορούσες να περάσεις προς το φως./ Κι όπως οι πιο σοφοί εξηγούν/ διαβαίνεις το γεφύρι εκείνο μόνο αν ο ίδιος είσαι φως. • Το δέρας ζώου ηλιακού· ο ίσκιος του/ είν' ένας δράκος που φοβίζει τους δειλούς./ Όμως σαν είσαι αργοναύτης δε φοβάσαι/ ξέρεις/ ότι η άλλη όψη των πραγμάτων/ είναι/ για να φρουρεί τα πράγματα απ' την/ ιδιοτέλεια των μωρών που ό,τι βρίσκουν το απομονώνουν και το κάνουνε θνητό. • Ένα βιβλίο έκλεψα από/ το βιβλιοπωλείο ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ, στην Ερμού./ Διόλου δεν έχω τύψεις· όπως ξέρετε/ κι ο Προμηθέας κι ο Ερμής ήσανε κλέφτες. • Το σιδερένιο γένος είναι τώρα στην ακμή του./ Οι δολοφόνοι είν' απ' όλους σεβαστοί./ Κερνά ο διάβολος τη δίψα κι απ' τ' ασκί του/ πίνουνε προλετάριοι κι αστοί. • Όπου και να βρίσκεστε πάντα/ κρυφό ένα όπλο να κρατάτε πάνω σας γιατί/ η επανάσταση/ (σαν τη δευτέρα παρουσία) δεν ξέρετε/ πού θα σας βρει, γιατί/ η επανάσταση/ (σαν τη δευτέρα παρουσία) γίνεται/ κάθε στιγμή. • Η κόλαση των ποιητών είναι η ασχήμια/ γι' αυτό/ οι ποιητές/ χρειάζεται/ να οπλοφορούν. • Άλλοι κάνουν ποιήματα/ άλλοι δημόσιες σχέσεις. • Έχω χαρεί την ήσυχη βροχή/ κι έχω βαδίσει στων αγγέλων το γκρεμό· απ' τ' άγρια ρόδα μάζεψα σιωπή/ και φως απ' τα παιδιά κι απ' τον τρελό. • Τι θα μπορούσα βέβαια να γράψω αφού ο κόσμος/ είναι γραμμένος θαυμαστά πάνω στον κόσμο. • Μόνο ο ποιητής αναρωτιέται: "Μα πώς γίνεται/ ένα λουλούδι που 'πεσε στη γη να επιστρέφει/ και πάλι στο κλαδί;"/ Ω Αρακίντα, ρώτησε τους Έλληνες,/ (ιπτάμενο λουλούδι, πεταλούδα) και ψυχή. • Βρέθηκα τα μεσάνυχτα στην κάμαρη/ μπροστά σ' ένα μονόφυλλο μικρό/ παραθυράκι/ που το άνοιξα./ Σαν ιερό βιβλίο το άνοιξα/ και τη σελίδα διάβασα των άστρων. • Ο ουρανός είναι το σπήλαιο που κατοίκησα σ' αρχέγονους καιρούς·/ οι ζωγραφιές μου ακόμα πάνω του. • Κοιτάζω εδώ μες στον καθρέφτη. Ναι/ είμαι αυτός που είναι πίσω απ' τον καθρέφτη. • Ποτάμι η σιωπή/ κ' οι λέξεις μου/ πέτρες για να πατήσεις να περάσεις τη σιωπή. • Όταν από το σώμα έξω βγει/ το φως το πρώτο θ' αντικρύσει η ψυχή/ το καθαρότατο./ Μα αν το φως αυτό δεν το συνήθισε/ όσο βρισκόταν στην ανθρώπινη ζωή/ αποτραβιέται θαμπωμένη και ζητεί/ φως σκοτεινότερο. Και κατεβαίνει/ όλο και κατεβαίνει,/ αναζητώντας το οικείο φως, ώσπου συμβαίνει/ κυνηγημένη από τέρατα (φανταστικά πλην φοβερότατα)/ ν' αναζητεί μια μήτρα να χωθεί και να σωθεί. • Μέσα στο χέρι της το χέρι μου κρατεί/ και περπατάμε στην απέραντη τη γη./ Ποιον θα μπορούσε η γύμνια μας τάχατες να πειράξει/ όταν τη λάμψη μας ουδείς αντέχει να κοιτάξει; • «Βγάζεις λεφτά» μου λένε «από την ποίηση;»/ «Λεφτά;» τους απαντώ «λεφτά;/ Βγάζει λεφτά ποτέ ο εραστής;/ Λεφτά βγάζει μονάχα ο νταβατζής». • Πάντα ανάμεσ' απ' τα κύματα μιλάς/ και πίσω απ' άγρια βουνά με λησμονάς.

 

  

«Γράφω θα πει διαβάζω το βιβλίο του Κόσμου.

Όλα μου τα γραφτά δεν είναι παρά μόνο υπογραμμίσεις στο βιβλίο του Κόσμου·

όλα μου τα γραφτά δεν είναι παρά μόνο σημειώσεις, ζωγραφιές,

στα περιθώρια των σελίδων του.

Γράφω θα πει πως δείχνω στους ανθρώπους

πως προσπαθώ να μοιραστώ μαζί τους

την ομορφιά ή τη φρίκη που διαβάζω στο βιβλίο του Κόσμου.

Γιατί κανένας δεν αντέχει να διαβάζει μόνος το βιβλίο του Κόσμου.»

Έφεσος, Ναός της Άρτεμης, 1988 μ.Χ.

 
_____________

* Όλες οι ποιητικές συλλογές

 ΜΑΝΘΡΑΣΠΕΝΤΑ

Ο ΚΑΘΡΕΦΤΗΣ ΤΟΥ ΠΡΩΤΕΑ

ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΕΝΤΗΜΑΤΑ ΣΤΟ ΔΕΡΜΑ ΤΟΥ ΔΙΑΒΟΛΟΥ

ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ

ΕΡΩΣ ΑΝΙΚΑΤΕ ΜΑΧΑΝ

ΜΑΣΚΕΣ ΤΟΥ ΤΙΠΟΤΕ

ΚΑΤΩ ΑΠ' ΤΟ ΕΙΚΟΝΙΣΜΑ ΤΩΝ ΑΣΤΡΩΝ

 κι ακόμη όλα τ' ανέκδοτα ποιήματα του Γιάννη Υφαντή σ' έναν τόμο.

Οι μεταμορφώσεις του Μηδενός· επειδή όλοι οι αριθμοί κι όλα τα γράμματα είναι μεταμορφώσεις αυτού του μαγικού σχήματος που λέγεται Μηδέν· επειδή όλα τα ποιήματα κι όλα τα όντα, είναι μεταμορφώσεις του Μηδενός (δηλαδή του Κανενός), όντας όψεις της Μάγια, της Μεγάλης Ψευδαίσθησης, μέσα στην οποία ζούμε, είτε το συνειδητοποιούμε είτε όχι, «Κάτω απ' το εικόνισμα των άστρων», ανάμεσα στις «Μάσκες του Τίποτε».
   

Για τον Αλέξη

Και τα χέρια σου στο νησί πάνω του γύρω του/ Ακόμα πιο βαθιά μέσα του σε ερείπια σεισμών/ Όπως το ποίημα πιάνοντάς το να σε ξεφεύγει/ Ή το ψάρι σ' ένα πέρασμα του νερού/ Κι η λέξη ακόμα σ' ένα πέρασμα σιωπής/ Προσπαθώντας να σηκώσεις όχι μόνο τη λέξη/ Όχι τη λέξη δέντρο αλλά το ίδιο το δέντρο/ Όχι τη λέξη αγάπη μα την αγάπη • Ξαναζείς τη στιγμή στον πολλαπλασιασμό του κενού/ Μέσα σ' αυτό το φως τ' απόκρημνο που σε τυλίγει/ Δίχως μετά και πριν στεγνή στιγμή/ Μέσα στους κόλπους του άχρονου. Τέλος κι αρχή σου • Έπειτα τόσες φορές πέρασε/ Εκείνος ο δυνατός άνεμος/ Γκρέμισε αρκετά δέντρα άλλα μαράθηκαν/ Ήρθε η μνήμη γυναίκα γυμνή/ Ξεσκεπάζοντας ένα χώρο από καθρέφτες/ Αρχίζοντας το παιχνίδι/ Που προσπαθούμε να συγκολλήσουμε/ Μικρά μικρά κομματάκι τις χαμένες μας μέρες/ Όλο σκόνη και στάχτη • Σου έφερα λουλούδια/ Δυστυχώς δεν μπόρεσα να σου προσφέρω τίποτα άλλο/ Κι έτσι σ' αυτό το υαλοδοχείο μύρισε τώρα/ Ναι σκύψε να μυρίσεις το άρωμα των ημερών/ Που ταξίδεψαν πάνω απ' τα κλειστά σου μάτια/ Καθώς έφευγες ένωχρος να εγκατασταθείς/ Στα μουσικά κύτταρα του χάους στην αόρατη χλόη/ Που δρόσιζε κάποτε τις φλέβες του ύπνου σου • Όλα μου τα δάκρυα / Όλα μου τα βήματα/ Όλες μου τις ανάσες/ Θα στα δώσω/ Για να υπάρξω • Μας έδεσε το φως μας έδεσε με τόσο σκοτάδι • Θ' ακουμπάς στις πιο κλειστές μου γωνίες/ Ανεπανόρθωτο όνειρό μου/ Θ' ακουμπάς στον ήχο των πραγμάτων και της μνήμης/ Σ' αυτό το κάποτε πρόσωπο/ Θα σε ταξιδεύει η μουσική/ Η πικρή μου αντήχηση η άδεια μου θάλασσα • Πώς όμως να πεθάνεις μπορείς/ Πώς μίλησέ μου/ Αφού υπάρχει ένας ουρανός που σε κοίταξε/ Ένα πέτρινο σκαλοπάτι που πάτησες/ Αφού υπάρχω ακόμα κι εγώ/ Σακάτης κι οδοιπόρος μες στη νύχτα/ Για να σε ζω να σε προσέχω/ Την πάχνη να μαζεύω από τα μάτια σου/ Και να την κάνω τραγούδι • Θα σε υποφέρω πάντα/ Γι' αυτό που δεν πρόκειται να ξαναγίνει/ Γι' αυτή τη φωνή που ξαναγυρνάει μακρινή/ Δίχως πουτέ της να γυρνά... • Αυτή η συνέχεια η συνέπεια/ Να μην περιμένεις τίποτα/ Να ξεφύγεις απ' ό,τι ήθελες να ξεφύγεις/ Να ξεχάσεις αυτό που θα 'θελες να ξεχάσεις/ Να μην υπάρχεις σ' αυτά που υπάρχεις • Απ' το εδώ ώς το εδώ μια θλιβερή απόσταση/ Τρύπια πληγή μέσα στο μάτι/ Ύστερα απ' το μακελειό του καθρέφτη • Δόθηκε η καρδιά μου και άδειασε • Μα δεν έχω τίποτα/ Χειμώνιασα μόνο μέσα σ' αυτό το πάθος μου • Και τώρα από μιαν άλλη πόλη θα πρέπει να σ' αποχαιρετίσω/ Γιατί αυτή που υπήρχε κάηκε/ Γιατί αυτή που υπήρχε πάγωσε/ Γιατί όλα είναι ήσυχα σαν ένα παιγμένο δράμα/ Μέσα σε πρόχειρη ζωή/ Πρόχειρο φαγητό/ Πρόχειρη ηδονή/ Κι ο θάνατος πρόχειρος • Παίρνω το χλωμό παιδικό σώμα μου/ Τη χλωμή παιδική μου φωτογραφία/ Τον χλωμό παιδικό κόσμο μου/ Γυρνάω τους καθρέφτες στους νεκρούς/ Και σ' αποχαιρετώ • Πρέπει να 'χα κάτι το άσκημο μέσα μου/ Που επιδεινώθηκε περισσότερο σ' αυτή τη ζώη/ Μ' όλες τις μέρες της κρεμασμένες σ' ένα έρημο τέλος/ Γιατί το τίποτα έγινε πιο πολύ • Μια προσπάθεια μόνο/ Από λίγη ουσία στο ποίημα και στον κόσμο/ Να καρφώσω αυτήν τη στιγμή/ Στον αβέβαιο χρόνο κι ένα κάτι απ' τον εαυτό μου... • Όλα συνεχίζουν από πολύ παλιά/ Με μια τάξη και στάχτη • Νύχτα που πέθαναν όλοι στο νοσοκομείο της ποίησης/ Και μόνος ο άνθρωπος κόλαση απέναντι σε τόσα μάτια κλειστά/ Ή σ' εκείνα του Μοντιλιάνι/ Γεμάτα χίμαιρα και νοσταλγία θαλασσινή • Το πουλημένο παιχνίδι της ποίησης/ Δεν έχει τελειώσει ακόμη • Ντυμένος/ Ξαπλωμένος/ Βλέπω την επανάσταση/ Περιμένω το χρόνο/ Έτοιμος να πετάξω/ Μ' αυτήν εδώ την πτήση της τρέλας/ Για τα ξημερώματα/ Μ' αυτήν εδώ τη βαλίτσα γεμάτη/ Σκέψεις παρανοϊκών/ Αποφύσεις κτηνών/ Μ' αυτήν εδώ τη βαλίτσα/ Γεμάτη τα σάπια αυγά του εδώ κόσμου/ Ακουμπισμένη στα πόδια μου/ Σ' αυτήν εδώ τη βαλίτσα/ Βρίσκεται το πτώμα μου • Οι άνθρωποι κατουράν/ Μες στο κεφάλι τους • Ειν' από τότε/ Που με μια βίδα στο ένα μου μάτι/ Ένα κόκκινο λουλοδένιο όραμα στ' άλλο/ Κυνηγώ τα αίματα με μια πετσέτα/ Ανεβαίνω και σκουπίζω/ Τα ματωμένα μου αστέρια • Δόντια των λέξεων/ Δαγκάνοντας κρύον αέρα/ BECAUSE/ Το χάος μετριέται μόνο με χάος • BECAUSE/ Αυτός ειν' ένας κόσμος/ Όπου και τα πράγματα ακόμα/ Δεν μπορούν να παραμένουν σιωπηλά/ BECAUSE/ Αυτός ο κόσμος τρελάθηκε • Είναι μια βρώμικη νύχτα καπιταλιστική/ Κι είναι ένας βρωμόκαιρος/ Όπου και να κοιτάξεις/ Παντού • Κάποια μέρα δε θα γυρίσεις/ Ούτε στη νύχτα που μ' ένα ποδήλατο/ Κάθετα κι οριζόντια και πλάγια/ Κομμάτιασες το κορμί μου και την πόλη/ Ούτε στη μέρα που το μικρό σου στήθος/ Μπρος στη θάλασσα/ Μεγαλώνοντας και κοκκινίζοντας/ Έλαμψε με το νερό/ Κι έγινε ήλιος πρώτα/ Κι ύστερα μνήμη/ Κάτω από ρολόγια αποχαιρετισμών • Ακούω το υπόκοσμο γέλιο σου/ Σπάζοντας κρύσταλλα και λάμπες/ Το σκοπευτήριο στόμα σου/ Πυροβολώντας και θρυμματίζοντας/ Κάθε λουστραρισμένη φράση • Μόνο ο θάνατος θα 'ρθει/ Και θα 'χει τα μάτια σου/ Παλιά αρρώστια που γράφει/ Αυτά που γράφτηκαν κάπου αλλού/ Πολύ παλιά/ Όταν ο έρωτας αυτός ήτανε δάσος/ Μεταγγίζονται όμως εδώ/ Μια μεταμόσχευση/ Να κάνω να ζήσει τούτο το ποίημα • Ώστε να ζεις πάλι με πράγματα/ Απ' όπου κάποτε αναχώρησες για πάντα • Ίσως να γράψεις το αριστούργημά σου/ Σ' ένα κοσμικό ψυχιατρείο/ Να κοιτάς συνέχεια το χειμώνα • Νιώθεις έτσι τον κρότο της νύχτας/ Ήσυχη μες στα έπιπλα πλήξη/ Εσύ που θα φύγεις/ Με τα πρώτα σκουπίδια/ Τ' αποτσίγαρα τ' άδεια μπουκάλια/ Τα ξεραμένα λουλούδια/ Φύλακας ερειπίων/ Βαλμένος κι εσύ σε μια νάιλον σακούλα/ Με μια υποψία πως κλέφτες θα έρθουν/ Γι' αυτά τα λείψανα έστω/ Κι αυτό το μακρύ/ Κίτρινο/ Χαλασμένο/ Δόντι του ήλιου *

_____________

* Αποσπάσματα-"ερείπια" τοποθετημένα το ένα δίπλα στο άλλο, σαν παραστάσεις τοιχογραφίας ή ζωφόρου, από τις ποιητικές συλλογές:

ΟΙ ΜΙΚΡΕΣ ΜΕΡΕΣ (1973)

Η ΚΛΕΨΥΔΡΑ ΜΕ ΤΙΣ ΣΤΑΧΤΕΣ (1975)

ΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΑΤΙ ΤΟΥ ΚΥΚΛΩΠΑ / CANCERPOEMS (1977)

ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΤΟΥ ΕΛΠΗΝΟΡΑ (1984)

Την έλλειψή τους ήρθε να απαλείψει η επιμέλεια της έκδοσής τους από τους ΑΛΕΞΗ ΖΗΡΑ – ΣΤΕΦΑΝΟ ΜΠΕΚΑΤΩΡΟ:

   

 

Έτσι θέλω να φύγω μα να μη σας αφήσω
 

Ονειρότοπος

I.
  

    
II.
    

   
III.
     

    
IV.
   

        
V.
          

   
VI.
   

    
VII.
   

   
VIII.
    

    
IX.
    

           
X. 
          

       
XI.
   

         
XII.
       

      
Δεκατρία.
    

  

Υ.Γ.  ΑΛΗΘΙΝΟ είναι μόνο ό,τι ονειρευόμαστε.